Chuyển đổi số ở trường vùng biên: Không chờ đủ thiết bị mới bắt đầu

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tùng Vài nằm cách đường biên giới khoảng 5km, ở một xã vùng cao thuộc tỉnh Tuyên Quang. Với gần 500 học sinh, trong đó 99% là học sinh dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Mông và Dao, nhà trường đối diện nhiều thách thức đặc thù: học sinh ở xa, điều kiện kinh tế khó khăn, phụ huynh phần lớn làm nương rẫy, khả năng hỗ trợ việc học của con em còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, vai trò của thầy cô không chỉ dừng lại ở giảng dạy trên lớp, mà còn là người theo sát, đôn đốc, định hướng và tạo động lực học tập cho học sinh, đặc biệt khi nhà trường bắt đầu đưa các nền tảng học tập số như Khan Academy vào giảng dạy.

Chia sẻ với chúng tôi, cô Giàng Thị Dế – Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Tùng Vài đã kể lại hành trình triển khai dạy học với công nghệ tại một trường vùng biên, nơi muốn làm được thì phải bắt đầu từ con người, không phải từ thiết bị.

Ở một ngôi trường mà phần lớn học sinh ở lại trường, cha mẹ ít có điều kiện theo sát việc học, theo cô, vai trò của nhà trường khác đi như thế nào so với những nơi khác?

Ở đây, nhà trường phải gánh nhiều phần việc hơn. Phụ huynh chủ yếu làm nương rẫy hoặc đi làm xa, học sinh ngoại trú chủ yếu ở với ông bà; nhiều em gần như không có điều kiện học trực tuyến ở nhà vì thiếu thiết bị. Vì vậy, giáo viên và nhà trường phải chủ động tạo nề nếp học tập, kèm sát và tranh thủ thời gian để các em học ngay tại trường. 

Với học sinh bán trú, các em ở lại trường từ thứ 2 đến thứ 6, nên thầy cô tranh thủ cả buổi tối để hướng dẫn các em học trực tuyến trên Khan Academy: từ cách đăng nhập, làm bài, đến xem lại video khi chưa hiểu. Một số giáo viên còn cho học sinh mượn thiết bị cá nhân để học buổi tối. Mục tiêu là không để các em không bỏ dở việc học. 

Khi điều kiện thiết bị, đường truyền và kỹ năng học của học sinh còn nhiều hạn chế, việc đưa công nghệ vào dạy học có khiến cô băn khoăn hay do dự không?

Có. Băn khoăn nhất là thời gian và áp lực cho giáo viên. Thầy cô vừa dạy trên lớp, vừa phụ đạo, lại thêm nhiều hoạt động khác của nhà trường. Ban đầu giáo viên cũng ngại vì sợ thêm việc, hoặc nghĩ “khó lắm”.

Nhưng khi đã xác định làm, nhà trường chọn cách đi từng bước: tập huấn xong thì động viên giáo viên, tuyên truyền đến phụ huynh; lớp nào làm tốt thì chia sẻ lại cách làm để các lớp khác học theo. Làm đến đâu, tháo gỡ đến đó.

Trong thực tế triển khai, nhà trường đã tổ chức việc học trên nền tảng Khan Academy như thế nào để phù hợp với điều kiện rất cụ thể của học sinh Tùng Vài?

Chúng tôi xác định muốn học sinh học được thì trước hết giáo viên phải làm được. Mà ở trường, nhiều thầy cô đã lớn tuổi, công nghệ chưa thạo, nên nhà trường không triển khai theo kiểu “giao rồi tự làm”. Chúng tôi dùng cách rất cụ thể: tận dụng các video hướng dẫn, tập huấn, biên soạn lại cho dễ hiểu; đồng thời nhờ giáo viên Công nghệ quay thêm video hướng dẫn từng bước (đăng nhập, giao bài, theo dõi tiến độ…). Thầy cô nào chưa rõ thì mở video xem lại và làm theo, nhờ vậy việc triển khai đồng đều hơn.

Về phía học sinh, trường có phòng máy với khoảng 35 máy, nên chúng tôi tổ chức chia giờ, chia nhóm để các lớp luân phiên lên học. Lịch học cũng linh hoạt theo hoạt động của trường, nhưng có nguyên tắc là học có người kèm. Nhiều buổi tối, giáo viên tranh thủ hướng dẫn học sinh làm bài, nhất là với các em bán trú ở trường từ thứ 2 đến thứ 6. Khi mạng yếu, thầy cô cũng linh hoạt dùng 4G để các em học được. “Có em làm chưa đạt, chúng tôi cho làm lại đến khi đạt 100% tinh thông kiến thức. Không phải để lấy điểm, mà để các em hiểu rằng mình có thể làm được.”

Từ góc nhìn của người quản lý, điều gì thay đổi rõ nhất trong vai trò của giáo viên khi lớp học có thêm công nghệ hỗ trợ?

Giáo viên chuyển từ “dạy xong một tiết” sang “theo sát cả quá trình học”. Muốn hướng dẫn học sinh, thầy cô phải tự học trước, hiểu cách dạy và học trên nền tảng rồi mới kèm được các em.

Điểm quan trọng là giáo viên có thêm căn cứ để hỗ trợ đúng chỗ: nhìn tiến độ, nhìn kết quả để biết em nào chưa làm, em nào đang mắc để can thiệp kịp thời. Với học sinh Tùng Vài, nếu để các em bị hổng kiến thức sẽ rất dễ nản. Vì vậy, công nghệ hữu ích nhất ở chỗ giúp giáo viên theo dõi sát hơn, nhắc nhở đúng lúc và tháo gỡ để giúp các em tiến bộ từng ngày.  

Điều gì khiến cô bất ngờ nhất khi quan sát cách học sinh phản ứng với hình thức học tập mới này?

Các em hào hứng hơn mình nghĩ. Môn Toán trên nền tảng thiết kế thân thiện, làm xong có lời chúc mừng, có hiệu ứng pháo hoa, có thu thập “vương miện” nên các em rất thích. Có lớp tham gia gần như tối đa. Có em còn chủ động nhắc cô: “Cô ơi, sao cô không giao bài để em về em làm?” đó là dấu hiệu các em bắt đầu có nhịp học của riêng mình.

Tôi nhớ nhất một em học sinh người Dao lớp 4. Em học Toán chậm hơn các bạn, lúc đầu học Toán trên nền tảng thấy khó, làm sai nhiều. Nhưng sau khi được hướng dẫn và xem lại video để làm lại, em đã rất kiên trì. Tháng nào cô giao bài tập em cũng hoàn thành. Tôi thấy được rất rõ khi các em có cơ hội làm lại và được hướng dẫn đúng cách, các em sẽ có thêm động lực để học tập. 

Nhìn lại quá trình triển khai Khan Academy trong nhà trường, điều gì cô mong học sinh Tùng Vài hình thành được lâu dài nhất, ngoài kiến thức các môn học?

Tôi mong nhất là thói quen tự học. Tôi luôn “nung nấu” chuyện các em có thể tự học ở nhà, nhưng muốn tự học thì các em phải thấy mình “học được những gì”. Khan Academy có nội dung phù hợp nên tạo được hứng thú cho mỗi em. Khi các em hiểu bài thì chắc chắn muốn học tiếp và từ đó mới hình thành thói quen.  

Một điều nữa là sự tự tin với công nghệ. Ở đây, nhiều em ít có cơ hội dùng máy. Khi học trên Khan, các em phải thao tác trên máy tính hoặc điện thoại, nên thuần thục hơn và tự tin hơn. Điều đó không chỉ hỗ trợ học Toán, mà còn giúp các em học Tin học và tham gia các cuộc thi trực tuyến. 

Từ trải nghiệm của Tùng Vài, theo cô, điều gì dễ bị hiểu sai nhất khi nói về chuyển đổi số ở các trường vùng khó?

Điều dễ bị hiểu sai nhất là nghĩ rằng chuyển đổi số phải có đủ thiết bị, đủ Internet rồi mới làm được. Ở vùng khó, thiếu là thiếu thật: thiếu thiết bị, mạng yếu, phụ huynh không có điện thoại thông minh. Nhưng nếu không bắt tay vào làm thì sẽ không bao giờ làm được. 

Với chúng tôi, chuyển đổi số bắt đầu từ thầy cô: thầy cô phải chủ động học trước, làm trước, thử trước vướng ở đâu thì hỏi, thì sửa, rồi mới hướng dẫn lại cho học sinh. Nhiều việc rất cụ thể như tạo tài khoản, đăng nhập, làm bài, theo dõi tiến độ… ban đầu giáo viên cũng lúng túng, nhưng cứ làm dần là quen.

Khi thầy cô đã nắm được, việc tiếp theo là tổ chức cho học sinh học được chia nhóm, kèm từng em, nhắc các em làm đều, và gỡ đúng chỗ các em mắc. Có lúc mạng yếu, thầy cô dùng 4G phát mạng Internet cho học sinh học tập; có việc cần gấp như đăng ký thi các cuộc thi trực tuyến, thầy cô dùng ngay trên điện thoại của mình để hỗ trợ học sinh. Quan trọng nhất là mình không đứng nhìn khó khăn, mà bắt tay làm để học sinh có cơ hội.

Trao đổi với chúng tôi, cô Giàng Thị Dế cho biết nhà trường cũng đang từng bước nâng cấp đường truyền mạng, tối ưu việc sử dụng phòng máy và bổ sung thiết bị khi có thể. Nhưng điều quan trọng hơn cả vẫn là cách làm không chờ đủ mới bắt đầu, làm đến đâu gỡ đến đó, để mỗi học sinh được học tập đều đặn, tự tin hơn và có thêm cơ hội bước vào thế giới tri thức.